Historia Hali Targowej

Zanim była hala

Na rogu Piaskowej i placu Nankiera już około roku 1300 stał dwór biskupów lubuskich. W 1512 roku miasto przebudowało go na arsenał, nazywany od sąsiedztwa Piaskowym. Przez cztery stulecia trzymano tu broń i proch, a gdy w XIX wieku Wrocław rósł i potrzebował porządnych miejsc do handlu, właśnie ta działka, tuż przy moście na Wyspę Piasek, wydała się magistratowi najlepsza.

Decyzja o budowie dwóch miejskich hal targowych zapadła 19 lutego 1901 roku. Rozbiórkę arsenału rozpoczęto 1 października 1905 roku. Na pamiątkę po nim w północną elewację nowej hali wmurowano kamienne kule armatnie. Można je zobaczyć do dziś, wystarczy podnieść głowę przy wejściu od strony ulicy św. Ducha.

Budowa: 1905–1908

Halę zaprojektował Richard Plüddemann, przez 23 lata radca budowlany Wrocławia, człowiek, któremu miasto zawdzięcza wiele szkół, mostów i budynków publicznych z przełomu wieków. Konstrukcję opracował inżynier Heinrich Küster, a żelbetowe roboty wykonała wrocławska firma Lolat-Eisenbeton, która wygrała przetarg na tę część inwestycji.

To, co Küster zaproponował, było w 1906 roku odważne: nawę główną przekryto parabolicznymi łukami z żelbetu o rozpiętości 20,65 metra i wysokości przekraczającej 17 metrów. Żelbet był wtedy materiałem nowym, a łuk paraboliczny w takiej skali nie miał jeszcze sprawdzonych wzorców. Podobne rozwiązania w Paryżu pojawiły się dopiero około 1920 roku. Historycy architektury piszą o wrocławskiej hali jako o osiągnięciu inżynierskim liczącym się w skali świata.

Budynek przekazano do użytku 5 października 1908 roku. Rok później przeniesiono tu handel z placu Nowy Targ, który przez wieki był głównym targowiskiem miasta.

Forteca z zewnątrz, katedra w środku

Plüddemann ubrał nowoczesną konstrukcję w kostium, który pasował do sąsiedztwa gotyckich kościołów Wyspy Piasek i Ostrowa Tumskiego. Masywne ceglane ściany, dwie wieże i attyki sprawiają, że z ulicy hala przypomina średniowieczną warownię. Ustępstwem na rzecz nowych czasów są secesyjne detale z piaskowca: dwa portale prowadzące do wnętrza, tarcze z herbem miasta oraz płaskorzeźba przekupki dłuta C. Ulbricha, patronki tego miejsca od pierwszego dnia.

W środku kończy się średniowiecze. Wnętrze ma układ bazylikowy: nawa główna biegnie ze wschodu na zachód, towarzyszą jej dwie nawy boczne i trzy poprzeczne, a nad stoiskami ciągnie się galeria, dzisiejsza antresola. Światło wpada przez wysokie okna pod łukami i to ono, a nie lampy, przez większość dnia oświetla stragany. Pod posadzką są piwnice o wysokości do 3,7 metra, w których od początku chłodzono i magazynowano towar. Hala ma około 3 600 metrów kwadratowych w rzucie, a razem z antresolą i piwnicami blisko 8 tysięcy metrów powierzchni.

Dwie siostry

Hala przy Piaskowej nosiła numer pierwszy. Równocześnie, według tego samego pomysłu, powstała Hala Targowa nr II przy ulicy Kolejowej, po drugiej stronie centrum. Obie miały uniezależnić handel od pogody i uporządkować go po latach targowisk na placach. Siostra nie miała szczęścia: w 1945 roku została poważnie uszkodzona, a w 1973 roku rozebrana. Hala przy Piaskowej została sama i to ona nosi dziś dziedzictwo obu.

Wojna i powrót

Oblężenie Festung Breslau w 1945 roku zniszczyło większość śródmieścia, ale hali oszczędziło. Uszkodzeniu uległo około 400 metrów kwadratowych dachu i fragment stropu nad piwnicą. W latach 1947–1948 przeprowadzono prowizoryczny remont i stragany wróciły pod łuki. Dla powojennych, w większości nowych mieszkańców Wrocławia hala stała się jednym z pierwszych miejsc, w których obce miasto zaczynało być własne. Przez dekady PRL prowadziła ją spółdzielnia: najpierw WSS Społem, potem PSS Społem Północ.

Remont, zabytek, nowe stulecie

W 1979 roku halę wpisano do rejestru zabytków (nr rej. 401/Wm) jako wybitny przykład wczesnej architektury żelbetowej. Zaraz potem, w latach 1980–1983, przeszła gruntowny remont, który uratował konstrukcję i przywrócił jej wygląd z początku wieku. Od tego czasu każda zmiana w budynku odbywa się pod okiem konserwatora.

Właścicielem hali pozostaje miasto Wrocław. Od lat zarządza nią spółka Tradycja i Jakość; z końcem 2026 roku kończy się ta umowa, a od 1 stycznia 2027 roku obiekt poprowadzi operator wyłoniony w miejskim konkursie, na co najmniej 15 lat. Miasto zapowiedziało, że hala nie zostanie sprzedana i zachowa handlowy charakter.

Hala dziś

Pod łukami działa blisko 150 stoisk na parterze i antresoli: warzywniaki i masarnie, sery, pieczywo, kwiaty, gastronomia, pasmanteria, usługi. Część rodzin handluje tu w drugim i trzecim pokoleniu. Hala jest czynna od poniedziałku do soboty od 8:00 do 18:30. Kule armatnie w elewacji, przekupka nad portalem i łuki Küstera są na swoim miejscu, a rano, jak w 1908 roku, pierwszy przyjeżdża towar.